Hıdrellez – Kakava Nedir / Sinan Şanlıer

SON DAKİKA

Hıdrellez – Kakava Nedir / Sinan Şanlıer

Bu haber 04 Mayıs 2020 - 22:10 'de eklendi ve 45644 kez görüntülendi.

Kutlandığı coğrafyaya göre Hıdrellez, Türkiye’nin farklı coğrafyalarında, Mantıfar, Dağara yüzük atma, Niyet çıkarma, Mani çekme, Kırkbir otu, Dallık, Hederlez, Ederlezi, Hıdır Nebi vs… gibi farklı isimlerle anılmaktadır. Hıdrellez’in kökenine ve kime ait olduğuna ilişkin bir hayli tartışma bulunmakta ve bu tartışmaların kimisi de kökenlerinin Hıristiyan geleneklerinde olduğunu iddia etmektedir. Oysaki nerdeyse insanoğlunun kendini bildiğinden beridir benzeri gelenekler var ve var olmaya da devam edecektir. Diyanet Vakfı’nın yayınlamış olduğu İslam Ansiklopedisi Hıdrellez’i şu şekilde ifade etmeye çalışıyor: “… Müslümanlarca Hızır ve Hıristiyanlarca Aziz Yorgi adına kutlanmasına rağmen doğrudan doğruya İslâm’la da Hıristiyanlıkla da ilgisi olmayan, Ortadoğu ve Balkanlar’da hem Müslümanların hem de Hıristiyan halkların kutladığı bu yaz bayramının kökü İslâm ve Hıristiyanlık öncesi İlkçağ Anadolu, Mezopotamya ve Orta Asya kültürlerinde aranmıştır… Hızır ve İlyâs’a tahsis edilen bugün, İslâm dünyasının her tarafında kutlanmadığı gibi kutlandığı yerlerde de adı, tarihi ve yapılan merasimler aynı değildir…”

Hıdrellez‘in yöresel isimlerinden biri ise Kakava‘dır ve genel olarak Türkiye Trakyasında kullanılmaktadır. Bu kelime üzerine birbirinden uzak-yakın yapılan kimi açıklama, tanımlamal vardır. Edirneli kültür insanı İsmail Hakkı Soyyanmaz şöyle açıklamış: Rumeli Beylerbeyi’nin, Voyvoda ve Veziran sınıfının, paşa, ulema ve diğer saray erkanınkonutlarının bulunduğu saray-ı atik’in Tekkekapı, Menzilahırı, ve Umurbey mahalleleri yöresi yüksek kaliteli halkının Edirne’nin fethinden 92 yıl sonra İstanbul’un fethi ile İstanbula göç etmeleriyle boşalan konutları göçebe çerge Kıptilerinin doldurup yerleşmeleri, devletin ilgisizliği yüzünden yöreyi mesken tutup kirletmeleri, yerlerde hayvanve insan pisliklerinin görülmesi “ka’kaa” sözcüğünün pislik var anlamına gelen “kakavar” ve “kaka vağ”, çocuk dili ile “kaka vay” diye uyarıda bulunmaları, ka’kaasözcüğünün kaka var, kaka vay ve kakavağ şeklinde teleffuzları sonucu, ka’kaa sözcüğü günümüzde Kakava şeklinde söylenmeye başlandı.”

İkinci bir açıklama ise Necdet Sakaoğlu’ndan gelmekte ve O da kelimenin kokulu hava veya kahkaha anlamına geldiğini aktarmaktadır. Gazeteci-yazar Burhan Felek ise Kakava’ya “Çingene Hıdrellezi” şeklinde bir yakıştırma yapmaktadır.

Günümüzden yüz elli yıl önce konuya değinen Aleksandr Paspatis ise Osmanlı Çingeneleri Üzerine Bir Etüd İsimli eserinde kelimeye,kazan, tencere gibi bir anlam vermekte, tencere bayramı gibi bir açıklama getirmektedir. Paspatis ayrıca Kakava’nın Osmanlı devleti açısından önemi vurgulamakta, bu toplantılara-toplanmalara üç güne kadar izin vererek vergi toplamanın bir aracı yapıldığından da söz etmektedir.

Kökeni ve tarihi üzerinde tartışmalar ve farklı öneriler olsa da Hıdrellez veya Kakava, büyük bir coğrafyada yaşayan farklı inanç ve kültürün bir belleği aynı zamanda bu belleğin nesillere aktarılmasıdır. Ritüelleri açısından yöreye göre az çok çeşitlilik gösterse de özü itibariyle ayrıştırıcı değil, birleştirici ve bütünleştiricidir. En azından bu yanıyla, Hıdrellez-Kakava’nın taşımış olduğu evrensel değerlerinden dolayı, inanç, dil ve renk farkı gözetmeksizin bu geleneklerin yaşamasına çaba sarf etmek, sürekliliğini sağlamak gerekmektedir.

Kuzey yarımküre de mevsimsel geçişin tarihi olan 5-6 Mayıs’a rastlayan HıdrellezKakava bütün bir yıl beklenen, özlenen ve paylaşılan günler, saatler olur. Özellikle bu özel günlere yönelik hazırlıklar yapılır, sanki görücüye çıkılıyormuş ya da kız istemeye gidiliyormuş gibi en güzel ve en temiz elbiseler giyilir. Yemekler hazırlamak, kırlara çıkmak, kırlardan ot toplamak, yeşilliklerle evleri süslemek, eski eşyaları yakmak, niyet çekmek, mani söylemek ama hepsinden önemlisi temiz olmak ya da temizlik yapmak vs… hemen herkes tarafından bilinen geleneklerdir. Hazırlıklar, birkaç gün öncesinden ve eğer yerel yönetimlerin ya da kurumların desteklediği organize bir kutlama yapılacaksa, telaş günler öncesinden başlar. O gün, karınca kararınca, varsıllığına yoksulluğuna bakılmadan herkes Hıdrellez’de, Kakava’da buluşur.

Yöresine göre biraz değişkenlik gösteren ve her biri başlı başına birer inceleme konusu olan Hıdrellez-Kakava gelenekleri, dışa dönük bir yüz sergilemekle beraber ne yazık ki artık biraz da medyatik olmaya yüz tutmuş, giderek aslını yitirmeye başlamıştır. Belki yukarıda sıralamaya çalıştığımız gelenekler günümüzde artık pek uygulanmıyor olsa bile, yine de Hıdrellez-Kakava‘nın devamlılığını sağlamak, kültür kurumlarının ve özellikle de sivil toplum kuruluşlarının görevi olsa gerektir..

Sinan Şanlıer / Yazar

HABER HAKKINDA GÖRÜŞ BELİRT

Yorum Yok
YASAL UYARI! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen kişiye aittir.