Roman Dili Nedir? / Sinan Şanlıer

SON DAKİKA

Roman Dili Nedir? / Sinan Şanlıer

Bu haber 29 Nisan 2020 - 22:18 'de eklendi ve 45644 kez görüntülendi.

Roman/Çingene toplulukların kökeni, anayurtları, göç yolları vb. konular incelenirken araştırmacılar arasında bazı ayımlar, farklı görüşler yaşanmaktadır. Bunların başında da Hindistan-Mısır ikilemi gelmektedir. Yine araştırmacılar bu durumlarda son çare olarak da toplulukların konuştukları lisana başvurmaktadırlar. Buradan hareket, kaçınılmaz olarak, Roman/Çingene toplulukların lisanlarının tartışmalarında, yanıt olarak Hindistan ve Hintçe kökleri karşımıza çıkmaktadır.

Hemen belirtmekte yarar var, Roman/Çingene çalışmalarında Roman kelimesi, sadece Romanes konuşan toplulukları işaret ettiği gibi genel olarak da Roman, Dom ve Lom toplulukları da işaret edebilmektedir. Bu nedenle, lisan konusundan söz ederken üç topluluğu da göz önünde bulundurmak ve lisanları üzerine minik de olsa açıklama getirmekte yarar var.

Dilbilimciler Roman, Dom ve Lom toplulukların lisanlarındaki ayrımı şu şekilde yapmaktadırlar:

Hintçe’nin Phen lehçesini konuşan topluluklardan birine Roman, kuonuştukları lisana da Romanes, diğerine Lom, konuştukları lisana da Lomavren denmektedir. Romanlar, Türkiye’nin birçok yerinde yaşadıklar gibi, Avrupa ve dünyanın geri kalan kısımlarında da bulunmaktadırlar. Dünya üzerindeki sayılarının tahmini 15-20 milyon arasında olduğu belirtilmektedir. Lom topluluklar genel olarak Türkiye’nin doğu ve kuzeydoğusunda, Ermenistan’da ve kısmen de Avrupa da yaşamaktadırlar. Halk dilinde içinde bulundukları ve etkileştikleri kültürlerden dolayı Ermeni Çingenesi, Poşa, Kınçu gibi isimlerle anılmaktadırlar.

Hintçe’nin Bhen lehçesini konuşan topluluklara ise Dom, konuştukları lisana da Domari denmektedir. Bu toplululuklar ise genel olarak Türkiye’nin güney ve güneydoğusunda, Orta doğu da, Mısır ve Kuzey Afrika’da bulunmaktadırlar. Halebi, Nawar, Kürt Çingenesi, Zott vs. ise bunların yerelde aldıkları isimlerdir.

Bu üç lehçede kimi zaman birbirine benzer kelimeler bulunsa da, benzemeyen çokça kelime de bulunmaktadır.

Roman toplulukların konuştuğu Romanes, temel olarak Hintçe öğeleri içermesine rağmen, göç yollarının zorunlu bir sonucu olarak Farsça, Yunanca gibi diğer dillerin, ayrıca bugün yaşadıkları ülkelerdeki hakim kültürlerin de etkisi altına girmiştir. Bu nedenle ülkelere göre lisanlarında zaman zaman farklılıklar göze çarpmaktadır. Örneğin sayılarda olduğu gibi (3-trin, 4-ştar, 5-panç, 6-şow, 7-efta, 8-oxto, 9-enja), diğer birçok kelimede de Hint-Avrupa dillerinin seslerini bulmak mümkündür.

Romanes de kendi içinde alt lehçelere dağılmış olmasına rağmen, bütün dünyanın Romanları birbirini anlayacak kadar ortak bir kelime haznesine sahiptirler. Günümüzde Romanesin yaygın olarak kullanıldığı yerler Doğu ve Güneydoğu Avrupa (Balkanlar) ülkeleridir…

Manchester Üniversitesi tarafından desteklenen bir projede Romanların konuştuğu lisanın Avrupa’daki alt lehçeleri ve konuşulduğu ülkeler aşağıdaki gibi sıralanmıştır:

  1. Güney Balkan Lehçesi: Türkiye, Yunanistan, Bulgaristan, Makedoya, Arnavutluk, Kosova, Romanya, Ukrayna ve İran. 2. Güney Balkan Lehçesi: Bulgaristan ve Romanya. Güney Vlah Lehçesi: Sırbistan, Karadağ, Hırvatistan, Bosna, Kuzey Makedonya, Güney Romanya, Bulgaristan, Arnavutluk ve Türkiye. Kuzey Vlah Lehçesi: Romanya, Moldova, Macaristan ve Sırbistan. Merkezi Güney Lehçe: Macaristan, Slovakya, Kuzey Slovenya, Doğu Avusturya, Ukrayna ve Romanya. Merkezi Kuzey Lehçe: Slovakya, Çekya, Polonya, Ukrayna. Kuzey-Batı Lehçesi: Almanya, Avusturya, Fransa, İtalya, Hollanda, Belçika ve Finlandiya. Kuze-Doğu Lehçesi: Polonya, Litvanya, Latviya, Estonya, Rusya, Beyaz Rusya ve Ukrayna,

Ayrıca bunların dışında bazı ve konuşanlarının sayısının az olduğu lehçelerden de söz edilebilir. Bu lehçeler ve hem de genel olarak Romanes, yerel isimlerle de dile isimlendirilmektedir…

HABER HAKKINDA GÖRÜŞ BELİRT

Yorum Yok
YASAL UYARI! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen kişiye aittir.